దివ్యమైన పాదుకా పట్టాభిషేకం…
-ఉ.వే. చక్రవర్తి రంగనాధన్ (తిరుపతి)
రామప్పిరానై కర్పోమ్ అనే అద్భుతమైన కావ్యాన్ని పరవాకోట్టై గోపాలదేశికన్ స్వామి అత్యద్భుతంగా తమిళంలో రాశారు. సŸంపూర్ణరామాయణాన్ని చక్కగా పరిశీలించి సులభమైనరీతిలో అనేక ప్రమాణాలతో దాదాపు వెయ్యిపేజీల పుస్తకాన్ని తయారు చేశారు. అందులో నుంచి పాదుకాపట్టాభిషేకం ఘట్టాన్ని తెలుగుపాఠకులకోసం అనువదించి ఇక్కడ ఇస్తున్నాము.
నందిగ్రామం చేరుకోగానే పాదుకా పట్టాభిషేకాన్ని నిర్వహించడానికి భరతుడు సిద్ధమయ్యాడు. దానికి కావలసిన పుణ్య తీర్థాలన్నీ ముందే సిద్ధంగా ఉన్నాయి. అది ఎలా అంటే?
15, 20 రోజుల క్రితమే రామ పట్టాభిషేకం కోసం దశరథ మహారాజు ద్వారా అంతఃపుర మధ్య మండపంలో అవి సిద్ధం చేసి ఉంచబడ్డాయి. రాముడిని అడవికి వెళ్ళమని చెప్పగానే, రాముడు బయలుదేరాడు.
సంస్కృత శ్లోకం (వాల్మీకి రామాయణం):
ఆభిషేచనికంభాండంకృత్వారామఃప్రదక్షిణమ్∣
శనైర్జగామసాపేక్షఃదృష్టింతత్రావిచాలయన్∣∣
భావం:
అభిషేకం కోసం ఉంచిన పుణ్య తీర్థాలను, మంగళ వస్తువులను కళ్ళతో చూసి, వాటిని తేరిపార చూడకుండా రాముడు ప్రదక్షిణ నమస్కారం చేసి మెల్లగా వెళ్ళాడని వాల్మీకి మహర్షి చెప్పారు. సాధారణంగా రాముడు ఆ పట్టాభిషేక వస్తువులను చూసినప్పుడు “నా తలరాత! వీటితో జరగాల్సిన పట్టాభిషేకం ఆగిపోయిందే” అని బాధపడాలి. కానీ ఆయన అలా బాధపడలేదట. మరి ఆయన ఏమనుకున్నారు? దానిని స్వామి దేశికులు ఇలా వివరిస్తున్నారు.
పాదుకా సహస్ర శ్లోకం (181, 182):
పాహినఃపాదుకేయస్యాఃవిధాస్యన్అభిషేచనమ్∣
ఆభిషేచనికంభాండంచక్రేరామఃప్రదక్షిణమ్∣∣
రాఘవస్యచరణౌపదానిప్రేక్షితుంత్వదభిషేకమీషుః∣
ఆభిషేచనికభాండసన్నిధౌయత్ప్రదక్షిణగతిఃశనైర్యయౌ।।
రాముడు కిరీటం ధరించలేదనే లోటు భరతుడికి తీరిపోయింది. ఎందుకు? ఆయన పాదుకలను రాముడిగానే భావించాడు. అంతులేని సంతోషం. ఆయన రెండు కళ్ళ నుండి ఆనంద బాష్పాలు వర్షంలా కురిశాయి. శరీరం అంతా గజగజ వణికి పులకించిపోయింది. రాముడిని తలుచుకుని విలపించాడు. శరీరం సోలిపోయింది. నిలకడ కోల్పోయాడు. ఎంతో ఆత్రుతతో సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి, లేచి గంతులు వేశాడు. కోలాహలంగా ఆడాడు, పాటలు పాడాడు, బ్రతిమిలాడాడు. “నీవే నా తండ్రి, నీవే నా స్వామి” అని ప్రార్థించాడు. శ్రీరంగనాథుడైన రాముడికి దాసుడై, భక్తుడై, పిచ్చివాడిలా నిలబడ్డాడు. నిజానికి ఇతను పిచ్చివాడు కాదు, “రామ భక్తుడు”
రాముడు తాను స్వయంగా పట్టాభిషేకం చేసుకోవడానికి ఇష్టపడకపోయినప్పటికీ, ఈ పుణ్య తీర్థాలు పట్టాభిషేకానికే ఉపయోగపడాలని భావించాడట. అయితే “భరతుడు పట్టాభిషేకాన్ని అంగీకరించడు, అతను నా భక్తుడు. కాబట్టి నా పాదుకలకే పట్టాభిషేకం జరగవచ్చు” అని అనుకున్నాడట. అందుకే వాటికి ప్రదక్షిణంగా కుడివైపు నుండి వెళ్ళాడట.
పట్టాభిషేకం కోసం అలంకరించిన మంటపాన్ని వేగంగా దాటి వెళ్ళాలని రాముడు అనుకున్నాడు. ఎందుకంటే, దానిపై ఎక్కడ తనకు ఆశ కలుగుతుందోనని భయం. అందుకే వేగంగా నడిచాడు. కానీ శ్రీరాముని తిరువడిలకు (పాదాలకు) అది ఇష్టం లేకపోయింది. అవి చాలా మెల్లగా సాగాయట. వాల్మీకి మహర్షి “శనై: జగామ” (మెల్లగా వెళ్ళెను) అని పేర్కొన్నారు. ఎందుకు? దీనిని స్వామి దేశికన్ వివరిస్తారు: రాముని పాదాలకు మరియు పాదుకలకు అత్యంత సన్నిహిత సంబంధం ఉంది. కాబట్టి తనను రక్షించే పాదుకలకు త్వరలో పట్టాభిషేకం జరగబోతోంది, దానిని మనం కూడా ఇక్కడే ఉండి చూడవచ్చు కదా అని పాదాలు ఆశపడ్డాయట.
అందువల్ల, మంగళ ద్రవ్యాలకు ప్రదక్షిణంగా అవి మెల్లమెల్లగా సాగాయి. దీనిని బట్టి పట్టాభిషేక ద్రవ్యాలు పాదుకల కోసమే అని రాముడు ముందే సంకల్పించాడని తెలుస్తోంది. అందుకే భరతుడు అడవిలోనే రామునికి ఆ తీర్థాలతో పట్టాభిషేకం చేసి దేశానికి తీసుకురావాలని తీర్థ కలశాలను తీసుకువెళ్ళాడు. రాముడు అంగీకరించకపోవడంతో, వాటిని తిరిగి తీసుకువచ్చి పాదుకల పట్టాభిషేకానికి ఉపయోగిస్తాడు.
ఇవి దేశంలోనూ (అయోధ్య), అడవిలోనూ రామ పట్టాభిషేకానికి ఉపయోగపడలేదు! పాదుకా పట్టాభిషేకానికి కూడా ఏవైనా ఆటంకాలు కలగవచ్చని భయపడి, వసిష్ఠ మహర్షి మంత్రశక్తిని ప్రసాదించారట.
శ్లోకం (పాదుకా సహస్రం – 202)
అలఘుభి రభిషేకవ్యాపృతై రంబుభిస్తే
దినకర కులదైన్యం పాదుకే క్షాలయిష్యన్ |
సఖలు కమలయోనే: సూనురాదత్తమంత్రేష్వ
ధికనియమయోగాం శక్తి మాథర్వణేషు ||
తాత్పర్యం: ఓ పాదుకా! సమృద్ధిగా ఉన్న పట్టాభిషేక జలాలతో సూర్యవంశానికి కలిగిన దీనత్వాన్ని కడిగివేయడానికి, బ్రహ్మదేవుని కుమారుడైన వసిష్ఠుడు అథర్వణ వేద మంత్రాలతో కూడిన గొప్ప శక్తిని (రక్షణను) ప్రసాదించాడు.
పరమాత్మ యొక్క నాభి కమలం నుండి ఉద్భవించిన బ్రహ్మదేవుని కుమారుడు వశిష్ఠుడు. ఆయనే (దశరథుని) కులగురువు. దశరథునికి నలుగురు కుమారులు ఉన్నప్పటికీ, రాజ్యాన్ని పాలించడానికి ఎవరూ లేరనే చింత ఉండేది. పాదుకా అభిషేకం చక్కగా జరగాలని కోరుకున్నారు. పాదుకలకు మంచి శక్తి, సామర్థ్యం కలగాలని వశిష్ఠ మహర్షి ఉపవాసముండి శక్తిని ప్రసాదించే అధర్వణ వేద మంత్రాలను అనేకసార్లు జపించారు. ఇతర మహర్షులను కూడా జపించమని కోరి, కలశాల్లోని పుణ్య తీర్థాలకు అధిక శక్తిని చేకూర్చారు.
మంత్ర శక్తి పొందిన పుణ్య తీర్థ కలశాలను వశిష్ఠుడు, వామదేవుడు, జాబాలి, కాశ్యపుడు, కాత్యాయనుడు, సుయజ్ఞుడు, గౌతముడు, విజయుడు అను ఎనిమిది మంది మహర్షులు తమ హస్తాలతో అందిస్తుండగా, సింహాసనంపై ఉన్న శ్రీరామ పాదుకలకు తిరుమంజనం (అభిషేకం) చేయించారు భరతుడు. ఇది స్వర్గలోకంలో దేవేంద్రునికి ఎనిమిది దిక్కుల పాలకులు (అష్టదిక్పాలకులు) పట్టాభిషేకం చేసినట్లు కనుల పండువగా ఉందట. ఆ రోజున చిన్న గ్రామమైన నందిగ్రామం దేవలోకంలా ప్రకాశించింది.
ఈ పట్టాభిషేకాన్ని చూసి పరవశించిన భరతుని స్థితిని కులశేఖర ఆళ్వారు ఇలా వర్ణించారు:
“శరీరం పులకరించగా, కళ్ళ నుండి ఆనంద బాష్పాలు రాలగా, ఎంతో వినయంతో, భక్తితో నిలబడి, మొక్కి, నాట్యం చేస్తూ, పాడుతూ పరమాత్మను వేడుకున్నాడు. నా తండ్రి, నా ప్రభువు అయిన ఆ రంగనాథునికి (రామునికి) అడియార్లమై (దాసులమై) ఆయనపై పిచ్చి (భక్తి) పెంచుకున్న వారే నిజమైన జ్ఞానులు; మిగిలిన వారందరూ లోక విషయాలలో పడి ఉన్న పిచ్చివారే.”
మొయ్త్తు క్కణ్ పనిశోర మెయళ్ శిలిర్ప, ఏజ్గి ఇలైత్తునిన్ఱు।
ఎయ్త్తుక్కుమ్బిడు నట్టమిట్టు ఎయున్దు। ఆడిప్పాడి ఇఱైజ్జి। ఎన్
అత్తన్ అచ్చన్ అర్గఙనుక్కు అడియార్ కళాగి, అవనుక్కే
పిత్తరామవర।్ పిత్తరల్లర్ గళ్ మర్ట్త్రెయార్ ముర్ట్రుమ్ పిత్తరే॥
— పెరుమాళ్ తిరుమొళి – 2.9
ఈ పట్టాభిషేకాన్ని చూసి ఆనందించిన భరతుడి స్థితిని కులశేఖర ఆళ్వార్ ఇలా వర్ణించారు:
“కన్నీరు ముప్పిరిగొనగా, శరీరం పులకరించగా, ఏడుస్తూ, కృశించి నిలబడి,
అలసిపోయి నమస్కరిస్తూ, నాట్యమాడుతూ, లేచి పాడుతూ,
నా తండ్రి, నా ప్రభువు అయిన అరంగన్ (రాముడికి) శరణు వేడుతూ,
ఆయనకే అడియార్లమై (దాసులమై) పిచ్చివారమయ్యాము; అలా కానివారే నిజమైన పిచ్చివారు.”
రాముడు కిరీటాన్ని ధరించలేదన్న వెలితి భరతునికి తీరిపోయింది. ఎందుకు? అతను పాదుకలను రాముడిగానే భావించాడు. అంతులేని ఆనందం పొందాడు. అతని రెండు కళ్ళ నుండి ఆనంద బాష్పాలు వర్షంలా కురిశాయి. శరీరం అంతా గజగజ వణికింది (పులకరించింది). రాముడిని తలచుకుంటూ ఏడ్చాడు. మేను అలసిపోయి నిలబడ్డాడు. మనసు కలత చెందింది. ఎంతో ఉత్సాహంతో సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి, లేచి చిందులు వేశాడు. కోలాహలంగా ఆడాడు, పాటలు పాడాడు, బ్రతిమిలాడాడు. “నీవే నా తండ్రి, నీవే నా స్వామి” అని విలపించాడు. అరంగనాథుడైన రామునికే భక్తుడై, దాసుడై, పిచ్చివాడై నిలబడ్డాడు. నిజానికి ఇతను పిచ్చివాడు కాదు (పరమ భక్తుడు).
రామ! రంగ! రంగ! అని స్మరించని వారే పిచ్చివారు అని ఆళ్వారులు సెలవిచ్చారు.
శ్లోకం:
రత్నాసనస్థాం మణిపాదుకేత్వాం
రామానుజన్మా భరతోऽభ్యషించత్ |
తాత్పర్యం:
రత్న సింహాసనంపై ఉన్న మణి పాదుకలకు, మహర్షుల సమక్షంలో రాముని తమ్ముడైన భరతుడు మరియు శత్రుఘ్నుడు కలిసి పట్టాభిషేకం చేశారు. ఆ తర్వాత మంత్రులు, సేనాధిపతులు మరియు నగర ప్రముఖులు పుణ్య తీర్థాలతో అభిషేకం నిర్వహించారు.
ఎక్కువగా తీర్థాభిషేకాలు జరగడం వల్ల ఆ నీరంతా కాలువల ద్వారా ప్రవహించి తమసా, సరయూ నదులలో కలిసింది. ఆ నదులు చివరకు సముద్రంలో సంగమించాయి. దీని వల్ల కలిగిన శుభ ఫలితాన్ని ‘సహస్రం’ వివరిస్తుంది.
శ్లోకం (పాదుకా సహస్రం – 219):
సంభిద్యమాన తమసా సరయూపునీతైః
సంవర్ధితస్తవ శుభైరభిషేకతోయైః |
మన్యేబభూవజలధిర్మణిపాద రక్షే
రామాస్త్ర పావకశిఖాభిరశోషణీయః ||
వివరణ:
శ్రీరాముడు సముద్రుడిని పిలిచినప్పుడు అతను రానందున, “నేను అస్త్రంతో సముద్రాన్ని ఎండిపోయేలా చేస్తాను, అప్పుడు వానర సైన్యం కాలినడకన సముద్రాన్ని దాటవచ్చు” అని రాముడు అంటాడు. అయితే, సముద్రం తన వంశ పూర్వీకులైన సగర పుత్రుల ద్వారా నిర్మించబడినందున, రాముడు వంతెన కట్టి వెళ్లాలని నిశ్చయించుకుంటాడు.
ఇక్కడ విశేషమేమిటంటే, భరతుడు పాదుకలకు చేసిన పట్టాభిషేక తీర్థం తమసా, సరయూ నదుల ద్వారా సముద్రానికి చేరుకుంది. ఆ పవిత్ర తీర్థం సముద్రుడిని ఎంతగా బలపరిచిందంటే, రాముడు ప్రయోగించిన శక్తివంతమైన అగ్ని బాణాలు సైతం సముద్రాన్ని ఎండబెట్టలేకపోయాయి. ఆ పాదుకా తీర్థం సముద్రుడికి రక్షణగా నిలిచింది.
ఆ పాదుకలు సముద్రాన్ని కూడా గొప్పవిగా చేశాయి. కాబట్టి, ఈ సముద్రాన్ని ఎవరూ ఎండిపోయేలా చేయలేరు అని భావించి, సముద్ర రాజైన వరుణుడిని భయపెట్టడానికి రాముడు సముద్రాన్ని ఎండగడతానని నటించాడట.
దీనిని స్వామి దేశికన్ ఇలా వివరిస్తున్నారు: “పాదుకాభిషేక తీర్థం సముద్రంలో కలవడం వల్ల, రాముడు తలుచుకున్నా సముద్రాన్ని ఎండగట్టలేడు. ఎందుకంటే ఆ పాదుకల మహిమ రాముడి కంటే గొప్పది.” అందుకే సముద్రంలో కలిసేంతగా పాదుకలకు పుణ్యతీర్థాలతో ఎంతో అభిషేకం చేశారట.
భరతుడు ఆ పాదుకలను తలపై మోసి, వందనం చేసి, వాటికి పట్టాభిషేకం జరిపించాడు. ఇతరులకు దక్కని అరుదైన భాగ్యం ఇది. అందుకే వాల్మీకి మహర్షి భరతుడిని ‘శ్రీమాన్’ అని సంబోధిస్తూ, అతను గొప్ప పుణ్యం చేసుకున్నాడని, ఉన్నతుడని కొనియాడారు. అటువంటి శ్రీమంతుడైన భరతుడు పాదుకల సేవకుడిగా రాజ్యాన్ని పాలించడం మొదలుపెట్టాడు. ప్రతిరోజూ జారీ చేసే ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులను పాదుకల ముందు విన్నవించి, వాటి అనుమతి తీసుకున్న తర్వాతే పంపేవాడట. అంటే, ప్రభుత్వ ఆజ్ఞలలో ‘పాదుకల నియామకం ప్రకారం’ (పాదుకల ఆజ్ఞ మేరకు) అని రాసి కింద తను సంతకం చేసేవాడట. సామంతులు ఇచ్చే కప్పాలను, పెద్దలు తెచ్చే కానుకలను మొదట పాదుకల సన్నిధిలో సమర్పించి, ఆ తర్వాతే తగిన చర్యలు తీసుకునేవాడట.
దీని గురించి అధ్యాత్మ రామాయణం ఎంతో అందంగా వివరిస్తుంది:
అక్కడ సింహాసనంపై నిత్యం పాదుకలను భక్తితో ప్రతిష్టించి, రాముడిని పూజించినట్లే గంధం, పుష్పాలు, అక్షతలతో పూజించేవాడు. రాజోపచారాలన్నింటినీ నిర్వహిస్తూ, నియమబద్ధుడై, కేవలం కందమూలాలను మాత్రమే భుజిస్తూ, జటలు ధరించి, బ్రహ్మచారిగా శత్రుఘ్నుడితో కలిసి నేలపై నిద్రించేవాడు. భూమిపై జరిగే రాజకార్యాలన్నింటినీ రాఘవుడి పాదుకలకు నివేదించేవాడు. రాముడి రాక కోసం రోజులు లెక్కపెడుతూ, మనసును రాముడిపైనే నిలిపి, సాక్షాత్తు ఒక బ్రహ్మర్షిలా భరతుడు నివసించేవాడు
శ్లోకం:
తత్ర సింహాసనే నిత్యం పాదుకే స్థాప్య భక్తితః |
పూజయిత్వా యథా రామం గంధపుష్పాక్షతాదిభిః ||
రాజోపచారై రఖిలైః ప్రత్యహం నియతవ్రతః |
పలమూలాశనో దాంత: జటావల్కల ధారక: |
అథ: శాయీ బ్రహ్మచారీ శత్రుఘ్న సహిత: తథా ||
రాజకార్యాణి సర్వాణి యావంతి పృథివీతలే |
తాని పాదుకయో: సమ్యక్ నివేదయతి రాఘవ: ||
స్థితో రామార పితామన: సాక్షాత్ బ్రహ్మముని: యథా ||
వివరణ:
భరతుడు రాత్రివేళ పాదుకారాధన ముగించి, పర్యంకాసనంలో రెండింటినీ (పాదుకలను) సింహాసనం నుండి తీసుకుని తన తలపై ధరించి, పక్కనే ఉన్న డోలీలో మెత్తని పరుపుపై ఉంచి ఉపచారాలు చేసేవాడు. మరుసటి రోజు ఉదయం తన నిత్యకృత్యాలను ముగించుకుని, మంచం మీద నుండి వాటిని తీసుకుని మళ్ళీ తలపై ఉంచుకుని సింహాసనం వద్దకు వెళ్ళి కూర్చునేవాడు. తలపై ధరించినప్పుడు ఆయన ఎంతో ఆనందంతో పులకించిపోయేవాడు.
ఈ ఆనందానికి గల కారణాన్ని భోజచంపు కావ్యం వివరిస్తుంది.
శ్లోకం:
భరతస్తదను ప్రార్థ్య లేభే లాభవిదాం వర: |
కాకుత్స్థపాదుకాకారం మహార్ఘం ముకుటద్వయమ్ ||
తాత్పర్యం (భోజచంపు – 208):
భరతుడు తాను చేసే పనులలో ఏది చేస్తే ఎక్కువ లాభం కలుగుతుందో ఆలోచించడంలో చాలా సమర్థుడు. రాముడు చెప్పినట్లు రాజ్యాన్ని స్వీకరించాలా? లేక వశిష్ఠుడు చెప్పినట్లు పాదుకలను స్వీకరించాలా? అనే సందేహం వచ్చినప్పుడు, పాదుకలను స్వీకరించడమే ఎక్కువ లాభదాయకమని ఆయన నిర్ణయించుకున్నాడు. ఒకవేళ రాజ్యాన్ని స్వీకరించి పట్టాభిషేకం చేసుకుంటే ఒకే కిరీటాన్ని ధరించాల్సి వస్తుంది. కానీ పాదుకలను స్వీకరిస్తే, రెండు పాదుకలను (రెండు కిరీటాలుగా భావించి) ఒకే సమయంలో తలపై ధరించవచ్చు అని యోచించి, రాముని ఎదుటే వాటిని తలపై పెట్టుకుని అయోధ్యకు వచ్చాడు. రాజప్రసాదంలోని కిరీటాలకు విలువ ఉంటుంది, కానీ ఈ పాదుకలనే కిరీటాలకు వెలకట్టలేము.
అంతేకాక, రాముడిని వదిలి రాజ్యపాలన చేయడం చాలా నికృష్టమైనది. పాదుకలను స్వీకరించి రాజ్యపాలన చేయడమే శ్రేష్ఠమైనది. దీనివల్ల భరతుడికి అపరిమితమైన ఆనందం కలిగింది. ఆ తర్వాత రాముడికి సేవ చేసినట్లే పాదుకలకు గంధం, ధూపం, దీపం, అక్షతలు, నైవేద్యం మరియు మాలలతో ఆరాధన చేసేవాడు. పాదుకారాధన కోసం ఆయన నియమ నిష్టలతో ఉండేవాడు. అంటే ఉదయాన్నే నదిలో మునిగి స్నానం చేసి, మునిలా జటలను ధరించి ఉండేవాడు.
జింక చర్మం ధరించడం, చెట్టు బెరడులను వస్త్రాలుగా కట్టుకోవడం, పాదుకలకు పండ్లు మరియు దుంపలను నివేదన చేసి వాటినే ఆహారంగా తీసుకోవడం, నేలపై పడుకోవడం, బ్రహ్మచర్య నియమాలను పాటించడం వంటి కఠిన నియమాలను భరతుడు స్వీకరించి పాదుకారాధన చేస్తూ వచ్చాడు. ప్రభుత్వ పనులన్నింటినీ ‘పాదుకా దేవి’కి విన్నవించి (ఆమె అనుమతితో) చేస్తూ వచ్చాడు. రాముడి రాక కోసమే ఎదురుచూస్తూ రోజులు లెక్కపెడుతూ ఉండేవాడు. ఎల్లప్పుడూ రామధ్యానం చేస్తూ ఉండేవాడని అధ్యాత్మ రామాయణం చెబుతోంది.
కాళిదాసు కూడా “యయాచే పాదుకే పశ్చాత్ కర్తుం రాజ్యాధి దేవతే” అని పేర్కొన్నాడు. అంటే, పాదుకలను రాజ్యానికి అధిదేవతలుగా, అధికారం కలిగిన దేవతలుగా చేసి ఆరాధించడం కోసమే భరతుడు వాటిని అడిగాడట.
పాదుకల పరిపాలన కేవలం అయోధ్య సామ్రాజ్యానికే కాకుండా అన్ని లోకాలకూ జరిగింది. వంగి నమస్కరిస్తున్న భరతుడి కిరీటం ధరించిన శిరస్సుపై చక్కగా అమరిన పాదుకలకు పట్టాభిషేకం చేసి, లోకంలోని వారందరికీ వారు కోరుకున్నవన్నీ లభించేలా భరతుడు చేశాడని స్వామి దేశికన్ తన ‘రఘువీరగద్యం’లో పేర్కొన్నారు.
